Van welke piste gaan jouw medewerkers af?

We leren het liefst door het gewoon te doen. Even proberen, kijken hoe ver je komt, bijsturen en opnieuw beginnen. Voor veel nieuwe taken werkt dat prima. Maar soms… soms kom je erachter dat je meer nodig hebt dan alleen lef.

Afgelopen winter ging ik voor het eerst skiën. Vol vertrouwen stapte ik de lift in. Hoe moeilijk kan een blauwe piste zijn? Nou, moeilijk genoeg, zo bleek. Na een paar paniekerige afdalingen en een wandeling terug omhoog, stond ik toch maar bij de skischool. Want tussen “ik probeer het wel even” en “ik weet wat ik doe” zat een groter gat dan ik had gedacht.

En die les leerde me iets wat ik ook dagelijks zie bij organisaties:
Hoe bepaal je wat iemand nodig heeft om goed te kunnen starten in een functie? Wat kan iemand zelf uitvinden en wanneer is begeleiding onmisbaar?
Om dat goed te beoordelen gebruiken we bij opleiden het pistemodel.

De skilift: je gaat altijd eerst omhoog

Voordat je kunt bepalen van welke piste iemand veilig kan afdalen, moet je de basisinformatie hebben.
In het functiegericht opleiden noemen we dit de skilift:

• een taakanalyse
• een compacte competentiematrix
• inzicht in kennis en vaardigheidsgaps

Pas wanneer je weet wat een functie vraagt en wat iemand al kan, kun je bepalen hoe iemand moet worden opgeleid.

Voorskieën: wat kan iemand al?

Wie ooit skiles heeft gehad, weet hoe het gaat: eerst even voorskiën. De ski-instructeur kijkt naar je houding, je remtechniek en je controle. Dat bepaalt in welke klas je komt. Niet je zelfvertrouwen, maar je vaardigheden.
In organisaties werkt het net zo.
Nieuwe medewerkers laten zien wat ze al kunnen en vertellen hoe en waar ze dat hebben geleerd. Op basis daarvan bepaal je:

• heeft deze medewerker überhaupt een opleiding nodig?
• zo ja: intern of extern?
• generiek of functiegericht?
• licht of intensief traject?

Het skipistemodel voorkomt daarmee dat iemand onder- of overgekwalificeerd in een opleidingstraject terechtkomt. Dat scheelt tijd, geld en frustratie.

De juiste piste kiezen

Zodra je weet wat iemand moet kunnen en wat iemand al beheerst, kies je de juiste piste.

• Groene piste: geen opleiding nodig
  De taak is eenvoudig, laag risicovol en snel te leren.
  Een korte uitleg, meelopen of een werkinstructie is voldoende.
• Blauwe piste: praktijkopleidingen
  De taak is nieuw, maar niet extreem complex.
  Hier werkt leren door te doen uitstekend, zolang er begeleiding is.
  Een buddy, training-on-the-job of gerichte feedback past hier goed.
• Zwarte piste: uitgebreide theorie en praktijk
  De taak is risicovol, specialistisch of cruciaal voor kwaliteit of veiligheid.
  Hier heb je gestructureerde opleiding nodig: theorie, praktijkoefening, observatie, feedback, toetsing.
  Dit is de piste waar je niet iemand zonder voorbereiding naar beneden stuurt. Net zoals ik ontdekte op die blauwe helling die toch wat zwarter aanvoelde dan ik dacht.

Wanneer kies je welke piste?

Dat hangt af van:

• Risico: Wat gebeurt er als iemand fouten maakt?
• Complexiteit: Hoeveel kennis en vaardigheid zijn nodig?
• Zelfstandigheid: Kan iemand veilig oefenen?
• Beschikbare begeleiding: Is er iemand die feedback kan geven?

Voor sommige taken werkt “proberen maar” prima.
Voor andere taken, net als skiën, is onbekwaamheid gewoon niet veilig.

Van de berg af: soepel, zeker en goed voorbereid

Functiegericht opleiden draait om het maken van slimme keuzes: wat moet je leren, hoe moet je dat leren en hoeveel begeleiding is nodig?
Het pistemodel helpt organisaties om nieuwe medewerkers meteen in de juiste leerlijn te plaatsen. Niet te zwaar, niet te licht, maar precies passend bij hun startpunt en verantwoordelijkheden. Daarmee groeit iemand sneller, met meer vertrouwen en meer plezier in het werk.
En dat voelt uiteindelijk precies als die eerste soepele afdaling van de dag: je hebt controle, je weet wat je doet en je komt veilig beneden.

Wil jij ook opleidingen die passen bij je medewerkers? Neem contact met ons op, zodat we samen de skilift omhoog nemen naar de juiste piste.

Groeten,
Ilona Rensink

PS: Mocht je nog graag naar de Technical Communication Day willen gaan op donderdag 26 maart, meld je dan aan door een mail te sturen naar technicalcommunicationday@utwente.nl voor uiterlijk vrijdag 20 maart.